منطقه‌اي كه امروز ازنا ناميده مي‌شود برگرفته از نام روستايي به همين عنوان بوده كه در بافت شهري ازنا تركيب شده است. ازنا همانند ديگر مجتمع هاي زيستي با استقرار در مكان خاصي‌به خود موجوديت بخشيده است. برخورداري اين مكان از زمين‌هاي حاصل‌خيز و دسترسي آسان به آب از عوامل موثر و استقرار انسان‌ها در اين نقطه از استان لرستان بوده است. محققين بر اين نكته اتفاق نظر دارند كه قدمت منطقه از جهت تكوين به دوره هاي پيش از اسلام باز مي‌گرددكه درابتداي امر؛ساكنان آن‌ها ارامنه و بعدها تحت هجوم و جايگزيني مسلمانان واقع شد. پيشينه‌ي تاريخي ازنا به علت هم جواري نزديک با شهرستان هاي دورود و اليگودرز با گذشته تاريخي اين دو شهرستان عجين شده است. عده اي بر اين باورند که اولين بار درحدود 600 سال پيش، ارامنه به اين سامان كوچيدند و روستاي ازنا را برافراشتند. سپس اقوام ديگري از جمله قوم «انگيزه» به اين روستا آمدند و روستاي ازنا با افزايش جمعيت، قدم در راه توسعه و پيشرفت نهاد. ازنا پيش از اين جزو محدوده سياسي شهرستان اراك از استان مركزي بود، اما در حال حاضر يكي از شهرستان هاي استان لرستان به شمار مي رود. اين منطقه با جاده اي به اصفهان مرتبط است و خط لوله سرتاسري نفت از آن مي گذرد. شهرستان ازنا از شمال به خمين و سربند (استان مركزي)، از باختر به شهرستان دورود و از خاور و جنوب به شهرستان اليگودرز منتهي شده و در مسير راه آسفالت خرم آباد ـ اليگودرز قرار دارد. شهرستان ازنا از نظر جغرافيايي در 49 درجه و 27 دقيقه درازاي خاوري و 33 درجه و 27 دقيقه پهناي شمالي و ارتفاع 1870 متري از سطح دريا قرار دارد. آب و هواي اين شهرستان معتدل و نيمه خشك است. ازنا در مسير جاده اصلي شهرهاي مركزي به باختر و جنوب كشور قرار دارد و فاصله آن تا استان اصفهان حدود 240 كيلومتر است. شهرستان ازنا با راهي به طول 20 كيلومتر به اليگودرز وصل شده است و با شهرستان دورود 40 كيلومتر فاصله دارد. اقتصاد ازنا يک اقتصاد مبتني بر كشاورزي است. حاصل‌خيزي خاك، وجودآب فراوان و آب و هواي مناسب اين منطقه را به ناحيه اي كشاورزي تبديل كردهاست كه‌انواع محصولات درآن به عمل مي‌آيد. محصولات مهم اين شهرستان را گندم، جو، بنشن، سيب كوهي، گيلاس، انگور، زرشك و انجير تشكيل مي‌دهند. در اطراف ازنا قلعه و يا روستاهاي بسيار قديمي وجود داشته که متعلق به قبل از ظهور اسلام بوده و در طي قرن هاي متمادي مخروب و به صورت تپه در آمدهاند در اصطلاح محلي به اين تپه ها چغا گفته مي شود.آثار باستاني که در ازنا ديده مي شود عبارتند از: تپه اي معروف به قلعه خرابه در خيابان پيروزي ازنا، چغا آقوني در 1 کيلومتري جنوب، تپه قائد محمد تقي (کامدتقي) يا تپه ازنا در 1 کيلومتري غرب و تپه فتح الله در 5 کيلومتري جنوب شرقي ازنا.


طبيعت در شهرستان ازنا

ازنا يكي از شهرستان‌هاي استان لرستان است كه در منطقه كوهستاني زاگرس قرار گرفته و مهم‌ترين‌ارتفاعات‌آن‌را اشتران‌كوه و رودخانه‌هايي كه در شهرستان ازنا جريان دارند عبارتند از :
1 ـ رودخانه ازنا (قاقان) كه از كوه‌هاي اطراف روستاي قاقان سرچشمه مي‌گيرد و در مسيري از شمال به جنوب جريان يافته و جذب زمين‌هاي زراعي مي‌ شود .
2 ـ رودخانه كمندان كه از اشتران‌كوه سرچشمه گرفته و از 8 كيلومتري جنوب ازنا مي‌گذرد .
3 ـ رودخانه ماربوره كه از اشتران‌كوه سرچشمه گرفته و بعد از گذشتن از 8 كيلومتري جنوب ازنا به سمت دورود جريان يافته و در آن‌جا با الحاق رودخانه (آب جاجرود) به آن بنام (رود دز) تا رود كارون امتداد مي‌يابد. دره دراز مهم‌ترين چشمه اين مركز است كه در 3 كيلومتري شمال غباختر شهرستان ازنا قرار دارد. پوشش گياهي متنوعي در شهرستان ازنا ديده مي شود.از درختان بادام كوهي، گل خنك، سيب كوهي، گلابي، گيلاس، انگور، زرشك،‌انجير، بنه و از گياهاني كه كاربرددارويي و صنعتي دارند؛ گل‌گاوزبان‌، آويشن، گل ختمي، بن سرخ، موسير ، گل زرد، ريواس، رازيانه، گون و كتيرا درنقاط مختلف اين شهرستان مي‌رويد. جانوران و پرندگان اين شهرستان را روباه ، خرگوش ، گرگ ، بز ، قوچ ، ميش ، خرس ،‌ پلنگ ، گراز ، تيهو ، فاخته ، كبك و ري تشكيل مي دهند. آب و هواي شهرستان ازنا معتدل و نيمه خشك بوده، بيش‌ترين درجه حرارت آن در تابستان ها 40 درجه بالاي صفر و كم ترين آن در زمستان‌ها 7 درجه زير صفر است. ميزان باران ساليانه به طور متوسط به 455 ميلي‌متر مي‌رسد.


آرمگاه ها ، امامزاده ها و زيارتگاه ها درشهرستان ازنا

امامزاده قاسم
اين بقعه متبرکه در روستايي با همين نام، در 30 کيلومتري شمال شهر و بر سر راه ازنا به شازند قرار گرفته است. قديمي ترين بخش بنا، گنبدخانه و در چوبي آن است که با روش منبت کاري آيات قرآني را به آن نقش کرده اند. اين بنا از آثار قرن هشتم هجري قمري مي باشد و يکي از زيباترين معماري ها را در بين امامزاده ها دارا است. مقبره امامزاده قاسم به شماره 11757 در فهرست آثار ملي ايران ثبت شده است.


عمارات و محوطه هاي باستاني درشهرستان ازنا

تپه هاي باستاني ازنا
در اطراف ازنا قلعه و يا روستاهاي بسيار قديمي وجود داشته که متعلق به قبل از ظهور اسلام بوده و در طي قرن هاي متمادي مخروب و به صورت تپه در آمده‌اند در اصطلاح محلي به اين تپه‌ها چغا گفته مي شود. آثار باستاني که در ازنا ديده مي شود عبارتند از: تپه‌اي معروف به قلعه خرابه در خيابان پيروزي ازنا، چغا آقوني در 1 کيلومتري جنوب، تپه قائد محمد تقي (کامدتقي) يا تپه ازنا در 1 کيلومتري غرب و تپه فتح الله در 5 کيلومتري جنوب خاوري ازنا.