همه چیز در یک وبلاگ

رودخانه ابهررود (Abhar rud)
رود شور يا ابهررود از كوه هاي سلطانيه قزوين سرچشمه گرفته و از به هم پيوستن دو رودخانه خزررود و ابهررود و برخي از رودهاي كوچک فرعي ديگر تشكيل مي ‌شود و با جهت كلي شمال باختري به جنوب خاوري از 6 كيلومتري جنوب باختري حسن آباد (مركز بخش فشاپويه) گذشته و بر شوره‌ زار خاور حوضي سلطان جذب مي ‌گردد و پس از آبياري ابهر، قزوين، ساوجبلاغ و تهران به رودخانه كرج مي پيوندد. اين رودخانه به دليل داشتن نمک در پايين دست، براي كشاورزي مناسب نيست ولي شاخه هايي از آن از امکانات گردشگاهي برخوردار است.
رودخانه قم رود
اين رودخانه كه به نام هاي گل افشان، اناربار، لهل رود و لعل بار نيز معروف است، از زردكوه بختياري سرچشمه مي گيرد و پس از طي 288 كيلومتر به درياچه نمک مي ريزد. اين رودخانه در ابتدا به نام دربند معروف بود و در محل اخته خون در جنوب باختري گلپايگان سدي بر روي آن احداث شده است. قم رود در محدوده شهرستان هاي گلپايگان، خمين، محلات، دليجان ‌و قم جاري است و اراضي اين نواحي را آبياري مي كند.
رودخانه قره چاي قم
رودخانه قره چاي از سراب هاي هفت عمارت، باغ جم، عباس آباد و پنجه علي در منطقه سربند اراک سرچسمه مي گيرد. اين رود بعد از مشروب كردن دهستان شراء از استان همدان، وارد شهرستان اراک مي شود. قره چاي پس از آبياري نمودن اراضي كشاورزي شهرستان اراک، در مسير خاوري – باختري وارد شهرستان تفرش مي شود و پس از دريافت آب رودخانه هاي گدذار و هزلفان و با عبور از جنوب ساوه، ‌درناحيه اي به نام پل دلاک به قم رود پيوسته و به درياچه قم مي ريزد.
رودخانه شورفشاپويه (Sur-e Fasapuyeh)
رود شور فشاپويه رودخانه اي دايمي است که 420 كيلومترطول دارد. اين رود در شهرستان هاي قم، تهران، ساوه، كرج، قزوين و خدابنده لو جريان داشته و از دامنه باختري كوه قره داغ واقع در دهستان سجاس رود، در 30 كيلومتري شمال خاوري قيدار سرچشمه مي ‌گيرد و به نام خر رود از دهستان سجاس رود عبور کرده و به دهستان حومه از شهرستان قيدار (خدابنده) وارد مي ‌شود و ضمن آميختن با ريزابه‌هاي بسيار از10 كيلومتري خاور شهر قيدار عبور مي ‌كند و به نام چاي خر رود به دهستان خرقان باختري از شهرستان قزوين وارد مي ‌گردد. در اين دهستان با رودخانه شور خرقان مخلوط مي ‌شود و پس از قطع راه اتومبيل رو قزوين ـ همدان وارد دهستان خرقان خاوري مي ‌گردد و با رودخانه‌هاي آوج و كلنجين در هم مي ‌آميزد و به سوي شمال خاوري جريان مي ‌يابد. پس از عبور از روستاي سكزناب (Sakkeznab) از دره خاوري كوه قره قرقان (Qarehqorgan) عبور مي ‌كند و به دهستان افشاريه وارد مي ‌شود. در اين دهستان نخست با رودخانه اورونگاش مخلوط مي ‌شود و سپس به صورت خشكرودي به دهستان رامند جنوبي و سپس به دهستان دشت آبي وارد مي ‌گردد و پس از آميختن با ابهر رود به رود شورفشاپويه تغيير نام مي ‌دهد. در اين جا به سوي جنوب متوجه مي ‌شود و از باختر روستاي قشلاق حسين خاني مي ‌گذرد و پس از طي حدود 8 كيلومتر به خاور منحرف مي ‌گردد و از ميان شوره ‌زار دامنه جنوبي ارتفاعات حلقه ور عبور مي ‌كند و پس از گذشتن از دامنه خاوري كوه كردها (Kordha) به دهستان زرند از شهرستان ساوه داخل مي ‌گردد و به سوي جنوب خاوري خط آهن تهران - قم، همچنين راه اتومبيل رو تهران ـ ساوه را قطع مي ‌كند و به دهستان فشاپويه از شهرستان تهران وارد مي ‌گردد. در اين دهستان نخست با قشلاق هفت تپه با رودخانه سرود مخلوط مي ‌شود و سپس به موازات رودخانه كرج و به فاصله متوسط 10 كيلومتر به سوي جنوب خاوري روان مي ‌گردد و با طي يک قوس بزرگ راستگرد از دهستان فشاپويه خارج و به دهستان قمرود از شهرستان قم وارد مي ‌شود و سرانجام در 75 كيلومتري خاور قم به درياچه نمک مي ‌ريزد. شيب متوسط اين رود 4/0 درصد و مسير كلي آن جنوب خاوري است.
رودخانه دره باغ (Darrehbaq)
دره باغ رودخانه اي فصلي به طول 45 كيلومتر است که در دهستان كهک، شهرستان قم جريان دارد. سرچشمه اين رودخانه دامنه شمالي كوه هاي پلنگابي (Palangabi) و قليق، 45 كيلومتري جنوب قم مي باشد. اين رودخانه در طول مسير از روستاهاي مسير كرميگان (Kermeigan)، بيرهند، ابرجس (Abarjes)، كهک (Kahak)، سيرو (Siru) و ورجان عبور مي کند و رودخانه فردو به آن مي ‌ريزد. رود دره باغ از ريزابه هاي قم رود و حوزه آن درياچه نمک قم است. شيب متوسط اين رود 5/3 درصد و مسير كلي آن شمالي است.
رودخانه زواريان (Zavariyan)
زواريان رودخانه اي فصلي است که در دهستان راهجرد خاوري، شهرستان قم جريان دارد. اين رود از دامنه خاوري كوه خستک (Xastak)، 51 كيلومتري جنوب باختري قم سرچشمه مي گيرد. اين رودخانه پس از سيراب ساختن روستاهاي زواريان، سلفچكان (Salafcekan)، عنايت بيگ،‌ حسين آباد به طرف جنوب منحرف مي گردد و با دو پيچ نسبتاً بزرگ در 2 كيلومتري شمال روستاي بخشايش به تلخه رود مي ‌ريزد.
رودخانه سولقان (Suleqan)
رودخانه فصلي سولقان در شهرستان هاي تفرش و قم، استان هاي مركزي و قم جريان دارد. اين رودخانه از ارتفاعات 19 كيلومتري خاور تفرش طي ريزابه‌هاي متعدد سرچشمه گرفته و ضمن عبور از دهستان قاهان با رودخانه وزوا مخلوط مي ‌شود و پس از ورود به شهرستان قم در حدود روستاي آوه محو و ناپديد مي شود. مازاد آب اين رودخانه در فصل هاي پر باران به قره سو مي ‌ريزد.
رودخانه شورراهجرد (Sur-e Rahjerd)
رودخانه شورراهجرد يک رودخانه فصلي به طول 28 كيلومتر است که در دهستان راهجرد خاوري، شهرستان قم جريان دارد. اين رود از دامنه كوه خستک (Xastak) 48 كيلومتري جنوب باختري قم سرچشمه مي گيرد. شورراهجرد از ريزابه هاي قره سو و حوزه آن درياچه نمک قم است.‌ شيب متوسط اين رود 6/1درصد و مسير كلي آن خاوري است.
رودخانه شورقم رود (Sur-e Qomrud)
رودخانه شور قم رود رودي فصلي با طول 15 كيلومتر است. اين رود در دهستان قمرود، شهرستان قم جريان دارد و از 16 كيلومتري شمال باختري قم سرچشمه مي گيرد. شور قم رود از ريزابه هاي رودخانه لک شور و حوزه آن درياچه نمک قم است. شيب متوسط اين رود 1 درصد و مسير كلي آن شمال خاوري است.
رودخانه سياه آب آدران (Siyahab-e Aderan)
رودخانه سياه آب آدران شاخه‌اي از رودخانه كرج است. اين رودخانه در شهرستان هاي كرج،‌ تهران و قم، استان هاي تهران و قم جريان دارد.
رودخانه شاه چاي (Sahcay)
رودخانه شاه چاي شاخه‌اي از رودخانه كرج است که در شهرستان هاي كرج، تهران، قم و در استان هاي تهران و قم جريان دارد
رودخانه چاي خر رود (Cay-e xar rud)
اين رودخانه شاخه‌اي از رودخانه شور فشاپويه است که در شهرستان هاي قم، تهران،‌ ساوه، كرج و قزوين جريان دارد.
درياچه نمک
درياچه نمک كه در واقع بخشي از كوير نمک ايران است، در خاور قم واقع شده و بقاياي درياچه خشک شده قديمي است كه با تبخير تدريجي آب، املاح فراواني در داخل آن رسوب نموده است. در بعضي نقاط كوير نمک رشته هاي منفردي از كوه هاي اطراف پيش آمده و نواحي كوهستاني خيلي خشک را تشكيل داده است. در اين درياچه فقط در فصل زمستان آب يافت مي شود و در فصل تابستان به جاي آب، ورقه هاي نمک جلب نظر مي كند. هوا در اين ناحيه خيلي خشک است و اختلاف درجه حرارت شب و روز آن به 70 درجه سانتي گراد مي رسد.
به همين علت، سنگ كوه هاي آن بر اثر اختلاف درجه هوا متلاشي شده و به صورت سنگ ريزه و شن در آمده است. در موقع وزش باد، توده هاي عظيم شن مانند امواج دريا به حركت در مي آيد و تپه ماهورهاي موقتي را تشكيل مي دهد، ‌ارتفاع برخي از اين تپه ها به 40 متر و طول برخي از آن ها به چند كيلومتر مي رسد.
درياچه حوض سلطان
درياچه حوض سلطان كه به درياچه ساوه، قم و درياچه شاهي هم معروف است، در شمال خاور شهرستان قم واقع شده است. رشته كوه هاي البرز در شمال اين درياچه واقع شده است.
مساحت اين درياچه به علت عدم تعادل تغذيه و تبخير آب، در طول سال متغير است و وسعت و شكل درياچه متناسب با ورود آب و ميزان بارندگي در فصول مختلف سال متفاوت است. در مواقع بارندگي و ذوب برف هاي ارتفاعات اطراف، چون بر ميزان آب ورودي افزوده مي شود, وسعت آن زياد و در غير از اين ايام وسعت آن كاهش مي يابد. بدين ترتيب سطح آب درياچه پيوسته در نوسان است. در مواقع پر آبي سطح درياچه گسترش مي يابد و آب آن، زمين هاي پست، شوه زار و باتلاقي پيرامون خود را مي پوشاند و درياچه بزرگي به طول 80 و پهناي 60 كيلومتر تشكيل مي دهد كه به نام درياچه حوض سلطان يا كوير نمک مشهور است. رودهاي متعددي به اين درياچه وارد مي شوند كه بيش تر از زمين هاي شوره زار و نمكي اطراف عبور مي كنند.
كوهستان اردهال
کوهستان اردهال كه در حقيقت دنباله شمالي كوهستان كركس محسوب مي شود, در شهرستان هاي قم، كاشان و محلات واقع شده و قسمت جنوب استان قم را در بر مي گيرد. اين کوه از سوي خاور به جاده قم - كاشان، از جنوب به جاده كاشان - وركان، از باختر به جاده اصفهان - قم و از شمال به دامنه هاي مشرف به شهرستان قم محدود مي شود و ناحيه هاي نيزار، راونج، كهک و قنوات را در بر مي گيرد.
ميانگين دماي اين كوهستان بين 10 تا 15 درجه سانتي گراد و ميزان بارندگي سالانه آن حدود 100 تا 200 ميلي متر است و از نظر زمين لرزه جزو مناطق نيم زيان محسوب مي شود. ارتفاعاتي از قبيل لنگابي، خستک، سلطان سعد شاه و لارها جزو كوهستان اردهال محسوب مي شوند و بيش از 2700 متر ارتفاع دارند.
غار وشنوه قم
غار وشنوه در 60 كيلومتري قم و در كوهستان اردهال واقع شده است. اين غار از جذابيت هاي جهانگردي جالب توجهي برخوردار است. در كوهستان اردهال چهار غار يا چاله شناخته شده است كه در داخل يكي از آن ها منبع عظيمي از آب وجود دارد. اين آب از شكاف هاي كوه سرازير مي شود و جا به جا نيز به صورت چشمه فوران مي كند.
کوه اسکندر قلندر (Eskandar Qalandar)
اين کوه با ارتفاع 2130 متر در محدوده شهرستان قم، بخش خلجستان، دهستان قاهان و در 61 کيلومتري شمال باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 14 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 49 دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
پلنگ دره قم
اين منطقه به علت داشتن زيست گاه هاي جانوري وگياهي و وجود پلنگ در آن ازدير باز به اين نام شهرت يافته و با وسعتي معادل سي هزار هکتار در جنوب باختري استان قم و در 15 درجه و 34 دقيقه تا 25 درجه و 34 دقيقه پهناي شمالي و 15 درجه و 50 دقيقه تا 30 درجه و 50 دقيقه درازاي خاوري قرار دارد.
غاركهک قم
غار کهک که از آثار طبيعي و باستاني استان قم محسوب مي شود، يكي از زيباترين غارهاي اين استان است. اين غار در30 كيلومتري جنوب قم واقع شده و شگفتي هاي خاصي از زيبايي هاي طبيعي و تاريخي منطقه را به نمايش گذاشته است.
دشت مسيله قم
دشت مسيله که در حقيقت يکي از مراکز کويري جنگلي قم به شمار مي آيد, بيش از ده هزار هکتار وسعت دارد. در حال حاضر قسمت هاي عمده اين دشت پوشيده از درختان گز و تاغ است. دشت مسيله مصب دو رودخانه مهم مرکزي ايران يعني رودخانه قم رود ( اناربار) و رودخانه قره چاي است. در روزگار نه چندان دور حدود 50 سال پيش دشت مذکور داراي يکي ازبهترين مراتع استپي و دشتي بوده به گونه اي که محل چراي اسب هاي دولتي در آن زمان بوده و نيز رمه هاي بزرگ گوسفند و شتر در دشت مذکور به چرا پرداخته اند. علاوه بر مراتع خوب اين دشت، در سال هاي گذشته دشت مسيله يکي از بزرگ ترين توليد کنندگان غلات (گندم ، جو و...) در بخش مرکزي ايران بوده است.
از نظر زيستگاهي دشت مسيله از روزگاران گذشته زيستگاه آهو، جبير و گوره خر آسيايي و ايراني بوده است. اما در حال حاضر به علت شکار بي رويه و از بين رفتن زيستگاه ها، تعداد اين گونه حيوانات بسيار کم و نادراست؛ اما قابليت زيستگاهي منطقه جهت حيوانات ذکر شده هم چنان به قوت خود باقي است. اين منطقه در فصل زمستان زيستگاه مناسب هوبره است و درفصل پاييز و زمستان در آبگيرهاي اين دشت انواع پرندگان مهاجر؛ از قبيل انواع مرغابي وحشي، اردک، غاز، فلامينگو، بازهاي شکاري وباقرقره و... ديده مي شود. مسيله و کوير قم دو زيسگاه استان و بخشي از پارک ملي کوير را تشکيل مي دهند که مورد حفاظت قرار گرفته اند. وجود گونه هاي نادر جانوري نظير هوبره، آهو و امکان زيست جانوري مانند يوزپلنگ به اهميت حفاظت و حراست اين منطقه مي افزايد.
حوزه مسيله قم
حوزه مسيله مانند يک چهار ضلعي در جهت شمال باختري به جنوب خاوري قرار گرفته كه گودترين آن در ناحيه جنوب خاوري، درياي نمک يا درياي مسيله نام دارد. در شمال باختري اين حوزه، بلندي هاي آتشفشاني ساوه و زرند و در جنوب باختري آن بلندي هاي ساوه، قم و كاشان قرار دارند. دراين بخش از کوير ايران - که درمحدوده استان قم و در نزديکي استان تهران قرار گرفته است - جاذبه هاي بالقوه براي برنامه ريزي تورهاي گردشي کوير فراهم آمده است.
در شمال خاوري اين حوزه، بلندي هاي رود شور، دوازده امام و سياه كوه واقع شده است. جنوب خاوري آن بريده تر و شامل بلندي هاي مرنجاب، سفيد آب، طلحه و ملک آباد است. بلندي هاي پيرامون حوزه، به هم متصل نيستند و بين آن ها، شكاف ها و دشت ها قرار دارد و اين حوزه را به نواحي اطراف مربوط مي كند. تنها بلندي هاي آتشفشاني گوشه شمال باختري،‌ اين بخش از منطقه كويري را مسدود كرده است.
حوزه مسيله در سمت باختر از طريق دره قره چاي به خارج راه دارد. در اين قسمت ارتفاعاتي در جهت شمال باختري به جنوب خاوري به موازات هم كشيده شده كه مركز آن ها در توده هاي آتشفشاني يا در تاقديس هاي دوران سوم زمين شناسي مانند: بلندي هاي كوه گوي داغ، باقرآباد، هندس و... است.
کوه الوند (Alvand)
اين کوه با ارتفاع 2182 متر در شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان فردو و در 41 کيلومتري جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوري - جنوب باختري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 59 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 15 دقيقه پهناي شمالي قرار دارد
کوه تخت گرشاوه(Takht Garshaveh)
اين کوه با ارتفاع 2045 متر در محدوده شهرستان قم، بخش خلجستان، دهستان قاهان و در 47 کيلومتري شمال باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 9 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 48 دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه چال (Chal)
اين کوه با ارتفاع 2671 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان فردو و در 42 کيلومتري جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه باختري - خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 53 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 15 دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه زاقر(Zaqar)
اين کوه با ارتفاع 2142 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان کهک و در 37 کيلومتري جنوب باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 50 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 17دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه سخته(Sakhteh)
اين کوه با ارتفاع 2475 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان نيزار و در 57 کيلومتري جنوب باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوري - جنوب باختري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 22 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 20دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه شمشک (Shemshak)
اين کوه با ارتفاع 2584 متر در محدوده شهرستان قم، در 55 کيلومتري جنوب باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوري - جنوب باختري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 23 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 19دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه گوجه(Gojeh)
اين کوه با ارتفاع 3071 متر در محدوده شهرستان قم، بخش جعفرآباد، دهستان قاهان و در 70 کيلومتري باختر مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوري - جنوب باختري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 6 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 39دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه ماهو(Mahu)
اين کوه با ارتفاع 2970 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان نيزار و در 42 کيلومتري جنوب باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 47 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 15دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه پلنگابي
كوه پلنگابي (پلنگ آبي) که 3154 متر ارتفاع دارد، در 48 كيلومتري جنوب باختري قم و در 8 كيلومتري جنوب باختري روستاي كرمجگان واقع شده است. اين كوه از شمال به مامو و از خاور به ارتفاعات غليق متصل مي شود. رودخانه هاي راونج ، دره باغ و ازنا از اين كوه سرچشمه مي گيرند.
کوه خستک
كوه خستک در 54 كيلومتري جنوب باختري قم و در جنوب روستاي سنجگان قرار گرفته است. اين کوه 2777 متر ارتفاع دارد و سرچشمه رودخانه هاي زواريان و سلماس مي باشد. خط آهن قم - اراک از دامنه هاي خاوري و جنوبي اين كوه مي گذرد.
کوه سلطان سعد شاه
كوه سلطان سعد شاه که 2930 مترارتفاع دارد، در 46 كيلومتري جنوب قم و در جنوب روستاي خاوه قرار گرفته است. اين كوه از جنوب به كوه لارها متصل است و رودخانه هاي فردو و وشنوه از آن سرچشمه مي گيرد.
کوه هليل (Halil)
اين کوه با ارتفاع 2276 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان کهک و در 35 کيلومتري جنوب باختري مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و قله آن از نظر جغرافيايي در 50 درجه و 48 دقيقه درازاي خاوري و 34 درجه و 20دقيقه پهناي شمالي قرار دارد.
کوه لارها
كوه لارها که3109 متر ارتفاع دارد، در 51 كيلومتري جنوب قم و در شمال روستاي رهق قرار گرفته است. رودخانه وشنوه قسمت عمده اي از آب خود را از اين كوه مي گيرد. كوه لارها از شمال به كوه سلطان سعدشاه و از جنوب باختري به كوه گرگ متصل مي شود.
كوه جهارلي
كوه جهارلي که در بخش شمال خاوري شهرستان قم قرار گرفته از سطح دريا 1094 متر ارتفاع دارد. جهت اين كوه از شمال باختر به جنوب خاور مي باشد.
كوه مره
كوه مره که در واقع بخشي از مرز مشترک بين اين استان با استان تهران است، اين کوه در شمال استان قم قرار گرفته است.

مسجد مقدس جمكران
به مردم بگو به اين مكان (مسجد مقدَس جمكران) رغبت كنند و آنرا عزيز دارند (از فرمايشات حضرت مهدى عليه السلام به حسن بن مثله جمكرانى) مسجد جمكران، امروزه يكي از مهم‌ترين مراكز زيارتي شيعيان ايران و جهان است. سه شنبه شب ها و روزهاي هفته به خصوص تعطيلات آخرهفته و عيد ها و سوگواري هاي مذهبي اين مكان مقدس مملو از زايريني است كه از راه هاي دور و نزديك خود را به اين مسجد رسانده اند. درباره چگونگي و تاريخچه ساخت اين مسجد؛ حكايت زير گفته مي شود.
شيخ حسن بن مثله جمكرانى ميگويد: من شب سه شنبه، 17 ماه مبارك رمضان سال 373 هجرى قمرى در خانه خود خوابيده بودم كه ناگاه جماعتى از مردم به درب خانه من آمدند و مرا از خواب بيدار كردند و گفتند: برخيز و مولاى خود حضرت مهدى عليه السلام را اجابت كن كه تو را طلب نموده است• آن ها مرا به محلى كه اكنون مسجد جمكران است, آوردند. چون نيك نگاه كردم، تختى ديدم كه فرشى نيكو بر آن تخت گسترده شده و جوانى سى ساله بر آن تخت، تكيه بر بالش كرده و پيرمردى هم نزد او نشسته است، آن پير؛ حضرت خضر عليه السلام بود كه مرا امر به نشستن نمود، حضرت مهدى عليه السلام مرا به نام خودم خواند و فرمود: برو به حسن مسلم (كه در اين زمين كشاورزى ميكند) بگو: اين زمين شريفى است و حق تعالى آن را از زمين هاى ديگر برگزيده است و ديگر نبايد در آن كشاورزى كند• عرض كردم: يا سيدى و مولاى! لازم است كه من دليل و نشانه اى داشته باشم و گرنه مردم حرف مرا قبول نميكنند، آقا فرمود: تو برو و آن رسالت را انجام بده، ما نشانه هايى براى آن قرار ميدهيم، و هم چنين نزد سيد ابوالحسن (يكى از علماى قم ) برو و به او بگو: حسن مسلم را احضار كند و سود چند ساله را كه از زمين به دست آورده است، وصول كند و با آن پول در اين زمين مسجدى بنا نمايد• به مردم بگو: به اين مكان رغبت كنند و آنرا عزيز دارند و چهار ركعت نماز در آن گذارند•دو ركعت اول: به نيت نماز تحت مسجد است، در هر ركعت آن يك حمد و هفت بار (قل هوالله احد) خوانده ميشود و در حالت ركوع و سجود هم هفت مرتبه ذكر را تكرار كنند•
دو ركعت دوم: به نيت نماز امام زمان عليه السلام خوانده ميشود، به اين صورت كه سوره حمد را شروع كرده و آيه (اياك نعبد و اياك نستعين) صد مرتبه تكرار ميشود و بعد از آن، بقيه سوره حمد خوانده ميشود، و سپس سوره (قل هو الله احد) را فقط يك بار خوانده و به ركوع رفته و ذكر (سبحان ربى العظيم و بحمده) هفت مرتبه، پشت سر هم تكرار ميشود و سپس به سجود رفته و ذكر (سبحان ربى الاعلى و بحمده) نيز هفت مرتبه، پشت سر هم تكرار ميشود• ركعت دوم را نيز به همين ترتيب خوانده، چون نماز به پايان برسد و سلام داده شود، يك بار گفته ميشود (لا اله الا الله) و به دنبال آن تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام خوانده شود وبعد از آن به سجده رفته و صد بار بگويند: (اللهم صل على محمد و آل محمد)• آن گاه امام عليه السلام فرمودند: هر كه اين دو ركعت نماز را در اين مكان (مسجد مقدس جمكران) بخواند مانند آن است كه دو ركعت نماز در كعبه خوانده باشد• چون به راه افتاد م، چند قدمى هنوز نرفته بودم كه دوباره مرا باز خواندند و فرمودند: بزى در گله جعفر كاشانى است، آن را خريدارى كن و بدين مكان آور و آن را بكش و بين بيماران انقاق كن، هر بيمار و مريضى كه از گوشت آن بخورد، حق تعالى او را شفا دهد•
حسن بن مثله جمكرانى ميگويد: من به خانه بازگشتم و تمام شب را در اند يشه بودم، تا اين كه نماز صبح را خوانده و به سراغ على المنذ ررفتم و ماجراى شب گذشته را براى او نقل كردم و با او به همان مكان شب گذشته رفتيم، و در آن جا زنجيرهايى را ديديم كه طبق فرموده امام عليه السلام حدود بناى مسجد را نشان ميداد• سپس به قم نزد سيد ابوالحسن رضا رفتيم و چون به درب خانه او رسيد يم، خادم او گفت: آيا تو از جمكران هستى؟ به او گفتم: بلى! خادم گفت: سيد از سحر درانتظار تو است• آن گاه به درون خانه رفتيم و سيد مرا گرامى داشت و گفت: اى حسن بن مثله من در خواب بودم كه شخصى به من گفت: حسن بن مثله، از جمكران نزد تو ميآيد، هر چه او گويد، تصديق كن و به قول او اعتماد نما كه سخن او سخن ماست و قول او را رد نكن• از هنگام بيدار شدن تا اين ساعت منتظر تو بودم.آن گاه من ماجراى شب گذشته را براى وى تعريف كردم. سيد بلافاصله فرمود تا اسب ها را زين نهادند و بيرون آوردند و سوار شديم، چون به نزديك روستاى جمكران رسيد يم، گله جعفر كاشاني را ديد يم، آن بز از پس همه گوسفندان ميآمد، چون به ميان گله رفتم، همين كه بز مرا ديد به طرف من دويد، جعفر سوگند ياد كرد كه اين بز در گله من نبوده و تاكنون آن را نديده بودم، به هر حال آن بز را به محل مسجد آورده و آن را ذبح كرده و هر بيمارى كه گوشت آن تناول كرد، با عنايت خداوند تبارك و تعالى و حضرت بقيه الله ارواحنا فداه شفا يافت•
ابو الحسن رضا، حسن مسلم را احضار كرده و منافع زمين را از او گرفت و مسجد جمكران را بنا كرد و آن را با چوب پوشانيد. سپس زنجيرها و ميخ ها را با خود به قم برد و در خانه خود گذاشت، هر بيمار و دردمندى كه خود را به آن زنجيرها ميماليد، خداى تعالى او را شفاى عاجل ميفرمود، پس از فوت سيد ابوالحسن، آن زنجيرها ناپديد شد و ديگر كسى آن ها را نديد• (تلخيص از كتاب نجم الثاقب، ص 383 تا 388)
مسجد اعظم قم
مسجد اعظم در جبهه غربي آستانه مقدس حضرت معصومه (س) به سعي و اهتمام آيت الله بروجردي در سال 1374 هجري قمري توسط استاد حسين بن محمد معمار معروف به لرزاده بنا شده است. اين مسجد كه به جهت عظمت و بزرگي، مسجد اعظم نام گرفته، در زمره مساجد سه ايواني بوده و شبستان گنبددار آن كه سراسر مزين به كاشي هاي معرق است, درضلع جنوبي صحن واقع شده و از طريق مسيرهاي جانبي به دو شبستان ستون دار شرق و غرب مرتبط است.
مسجد جامع قم
در گوشه اي از شهر مقدس قم در لا به لاي كوچه هاي تنگ و باريك جنوب قم كه قبلا مركز اين شهر بوده است, از دور گنبد آجري عظيم توجه انسان را به خود جلب مي كند كه نمايان گر مسجدي با عظمت و قديمي است. مسجد جامع عتيق و تاريخي قم مجموعه اي از بناهاي چند عصر و دوره بوده و داراي مقصوره و گنبدي باستاني و ايواني قديمي با دو گوشواره و سه شبستان و زيرزمين و ايوان و صحن و سردر ورودي است. اين مسجد به بيان مرحوم صنيع الدوله در كتاب مرات البلدان در نيمه دوم قرن سوم ساخته شده است. مسجد جامع قم از بناهاي قديمي شهراست كه باني آن معلوم نيست اما در كتاب گنجينه آثار قم آمده است كه باني اين مسجد و مدرسه روبه روي آن كه جاني خان نام دارد سلطان جاني خان پادشاه تا تار تركستان است و تاريخ بناي آن هم سال 755 بوده است.
مسجد فيض قم
بناي مسجد فيض در گوشه شمال خاوري ميدان کهنه و در محوطه اي به درازا و پهناي 21×21 متر مرکب از ده چشمه طاق بر فراز چهار ستون سنگي مضلع ساخته شده و بعدها گسترش پيدا کرده است. بخش باختري مسجد؛ متصل به مناره قديمي به ارتفاع 25 متر و قطر 3/5 متر است که در سال 1191 هجري قمري بازسازي شده است. به نوشته فيض اين همان مناره اي است که به سال 291 هجري قمري در دوره حکومت يحيي بن اسحاق ساخته شده است. با توجه به مدارک و اسناد موجود ظاهرا اين منار در دوره تيموري وجود داشته است
مسجد پنجه علي قم
بناي مسجد پنجه علي در محله اي به همين نام (منشعب از تكيه چهار مردان) واقع شده و به جهت وجود قطعه سنگي كه تصوير دستي برآن حك شده، به اين نام خوانده شده است. با توجه به قطعات كتيبه هاي موجود؛ بناي آن تجديد و كتيبه هايي نيز برآن اضافه شده است. درجدار باختري فضاي گنبددار مسجد، طاقچه اي وجود دارد كه با كاشي هاي رنگي ساخته شده و در وسط آن، قطعه سنگ خاكستري با نقش فرو رفته دست انسان قرار گرفته است.
مسجد صرم
بناي مسجد صرم در روستاي صرم در 26 كيلومتري جنوب خاوري قم و 9 كيلومتري جنوب باختري جاده قم- كاشان واقع شده و از آثار دوره صفوي است. اين مسجد داراي شبستاني گنبددار به ابعاد تقريبي 12×9 متر است كه پوشش بيروني گنبد نيمه بيضي و آجري است. كنار ورودي مسجد ياد شده، لوحي سنگي نصب شده كه بر آن عباراتي به شعر و خط ثلث برجسته حجاري شده است. پوشش بيروني گنبد نيمه بيضي و آجري است.
مسجد امام حسن مجتبي (ع)
مسجد امام حسن مجتبي براساس يك روايت تاريخي به اراده حضرت امام زمان (عج) ساخته شده است. اين مسجد را در مسير تهران- قم و در محلي كه در گذشته بيرون از شهر بوده ؛ يكي از دوست داران حضرت بنا كرده و نام آن را مسجد امام حسن مجتبي گذاشته است. قدمت اين مسجد به بيش از چهل سال مي رسد.
مسجد و مدرسه آقا
بناي مسجد و مدرسه آقا درکوي گذر قلعه منشعب از تکيه چهار مردان سر پيچ کوچه تبعه سلطان محمد شريف واقع شده است. بناي مسجد؛ مشتمل بر شبستاني به ابعاد تقريبي 30×10 متر با شانزده طاق چشمه پوش بر فراز ستون هاي سنگي استوانه اي است. ازاره بنا, سنگي و جداره آن آجري است. در جلوي مسجد ايواني به دهانه 8 عمق 5 و ارتفاع 10 متر با ازاره سنگي جدار آجري پوشش رسمي بندي و تزيينات کاشي قراردارد. کتيبه کمربندي اين ايوان در تعميرات سال هاي بعد اضافه شده است. مدرسه اين مسجد داراي صحني به وسعت 20×18 متر با 15 باب حجره ايوان دار است.
مسجد جامع كهك
مسجد جامع کهک كه به دوره صفويه منسوب است, درخارج شهرقم درخيابان ملاصدرا محله چاله حمام واقع شده است. در دوره هاي بعدي نيز يک رواق درسمت جنوب و يک رواق سرپوشيده در سمت باختر به آن اضافه شده است. پلان اصلي بنا از يک چهارطاقي بزرگ تشکيل شده که باچرخش تقريبا" 45 درجه نسبت به قبله قرار دارد. گنبدخانه مسجد؛ قسمت اصلي بنا بوده و در دوره هاي مختلف قسمت هاي زيادي به آن اضافه شده است و اين توسعه هم چنان ادامه پيدا کرده است.
مسجد سيدصادق روحاني
مسجد حاج سيدصادق روحاني كه منسوب به دوره قاجاريه است, دربافت قديم قم درکوي گذرقلعه منشعب ازمحله چهارمردان قرار دارد. اين بافت داراي مراکز مذهبي فراواني است که اين مسجد و مدرسه امام صادق در کنارآن از جمله آن ها است. درحال حاضر؛ مسجد داراي صحني است که قسمت هاي شمالي خاوري و باختري آن رامدرسه جديد امام صادق در برگرفته است. درقسمت جنوبي؛ ايوان بزرگ مسجد واقع شده است و در داخل شبستان مسجد دوازده ستون سنگي حجاري شده قرار دارند که طاق وسقف هاي آجري برروي آن ها قرار گرفته اند. درمنتهي اليه جنوب خاوري بنا هشتي کوچکي قرار دارد که ورودي فرعي مسجد به گذر کناري بوده است. فرم شبستان مسجد؛ در جهت قبله و درحد فاصل ايجاد شده بين راستاي گذرهاي کناري و فضاي داخلي مسجد تعدادي حجره به سمت خارج ايجاد شده است.
مدرسه فيضيه
مدرسه فيضيه يكي ازمشهورترين مدرسه هاي ديني سرتاسر جهان است كه در شهر قم واقع شده است. اين مدرسه از نيمه نخست قرن سيزدهم هجري قمري جايگزين بناي مدرسه آستانه شد كه به اعتبار متون معتبر تاريخي، آن مدرسه از ميانه قرن ششم هجري قمري وجود داشته و درعصر صفوي تجديد بنا شده بود.
بناي مدرسه چهار ايواني است و در دو طبقه با 40 حجره پاييني متعلق به عصر قاجار و 40 حجره بالايي متعلق به قرن چهاردهم هجري قمري بنا شده است. قديمي ترين بخش مدرسه، ايوان جنوبي آن است كه به تاريخ 939 هجري قمري با كاشي هاي زيباي معرق، متعلق به عصر صفوي تزيين شده است و سر در صحن عتيق آستانه مقدس حضرت فاطمه معصومه (س) محسوب مي شود.
مدرسه رضويه
بنا به روايت هاي تاريخي بناي مدرسه رضويه محل سكونت امام هشتم شيعيان در زمان تشريف فرمايي ايشان به قم بوده است. محل مجاور اين مدرسه ديني به محله شاه خراسان معروف است و در محوطه مدرسه رضويه چاهي وجود دارد كه گفته مي شود امام هشتم (ع) با آب آن غسل نموده اند. بناي مدرسه داراي ايواني رفيع، مسجد و 24 حجره بوده است كه نيمي از آن بر اثر احداث خيابان از ميان رفته و در حال حاضر نيم طاقي بنا باقي مانده است.
مدرسه جهانگير خان
مدرسه جهانگيرخان از نظر نقشه چندضلعي و سر در زيبا، از مدارس منحصر به فرد ايران است. مدرسه جهانگير خان در جانب خاوري شهر قم، نزديک دروازه ري سابق و در مركز محله جامع قرار دارد. اين بخش تا قرن سوم هجري قمري قسمت اصلي شهر به شمار مي آمد ولي با آغاز اين قرن و ورود حضرت معصومه (س) در سراي موسي بن خزرج اشعري و سپس وفات آن حضرت در محلي بنام باغ بابلان، قسمت اصلي شهر به تدريج به سمت باختر و حدود امروزي آن كشيده شد. اين مدرسه از مدارس دوره صفوي قم است كه در دوره ناصري به سال 1278 هجري قمري تعمير و مرمت يافت و پس از آن به نام مدرسه ناصري نيز معروف شد. اين مدرسه درعين كوچكي از مدارس معروف و قديمي قم بود و بيش تر فضلاي سابق قم از تربيت يافتگان اين مدرسه بودند.
مدرسه جهانگيرخان يک بار در عصر صفويه تعمير يافت و يک بار هم در دوره فتح علي شاه وآخرين بار در زمان حضرت آيت الله بروجردي در سال 1373 هجري قمري تعمير كلي شد.
مدرسه ستيه
براساس روايت هاي تاريخي موجود، بناي مدرسه ستيه، جايگاه عبادت حضرت معصومه (س) در زمان سكونت ايشان در قم بوده است. در اين مكان مقدس مسجد زيبا و باشكوهي ساخته شده و حجره هايي نيز براي طلاب علوم ديني در آن بنا شده است. اين بنا در حال حاضر به گونه جالبي، از آيينه كاري ها در وسط، همراه با حجرات و مسجد در ميدان مير شهر قم، خودنمايي مي كند و از مدارس آباد منطقه به شمار مي آيد.
مدرسه دارالشفاء
مدرسه دارالشفاء درابتدا به نام مدرسه فتح علي شاه خوانده مي شد و در سال 1307 هجري قمري شاه زاده کامران ميرزاي قاجار سر در آن را تجديد و محرابش را تعمير نمود و آن را دارالشفاء نام گذاشت.