همه چیز در یک وبلاگ

سرپل ذهاب در كنار ويرانه‌هاي شهر قديمي حلوان بنا شده و قلعه مخروبه‌اي نيز در نزديكي آن قرار دارد. سرپل ذهاب به عنوان دژ و پايگاه مرزي ايران باستان بوده كه در زمان حمله عرب ها به ايران از بين رفته و تنها آثاري از پايه هاي آجري آن بر جاي مانده است. اين شهرستان هم اكنون نيز يكي از مهم‌ترين مناطق استان كرمانشاه را تشكيل مي‌دهد. صنايع دستي شهرستان سرپل‌ذهاب‌را ‌قالي، گليم و جاجيم كه محصولات آن‌ها با نقش هاي زيبا و مرغوب تزيين‌داده مي شوند تشكيل مي‌دهند.چشمه آب‌گرم تنگ‌حمام‌در بين سرپل‌ذهاب، قصر شيرين و قلعه منيژه در جاده سر پل ذهاب به ديره، قلعه گبري، كاروا‌ن سراي ساساني، دكان داود در3 كيلومتري جنوب خاوري سر پل ذهاب و مقبره احمد بن اسحاق در اول جاده سرپل ذهاب – ديره از جمله مكان‌هاي ديني وتاريخي اين ناحيه به شمار مي آيند.
مکان هاي ديدني و تاريخي
چشمه آب‌گرم تنگ حمام‌در بين سرپل‌ذهاب، قصر شيرين و قلعه منيژه در جاده سر پل ذهاب به ديره، قلعه گبري، كاروا‌ن سراي ساساني، دكان داود در3 كيلومتري جنوب خاوري سر پل ذهاب و مقبره احمد بن اسحاق در اول جاده سرپل ذهاب – ديره از جمله مكان‌هاي ديني وتاريخي اين ناحيه به شمار مي آيند.
صنايع و معادن
دام‌داري تنها با شيوه سنتي رواج داشته و شامل پرورش بيش از 10 هزار راس گاو و 400 هزار راس گوسفند و 20 هزار راس بز است. هم چنين فرآورده‌هاي دامي به مقدار قابل ملاحظه‌اي صادر مي شود. لازم به توضيح است كه مراتع اين شهرستان از بهترين مراتع قشلاقي استان كرمانشاه به شمار مي رود. محصولاتي چون فرآورده هاي دامي و دام، گندم، جو، ‌تره بار، انگور، انار، انجير و سيب در زمره صادرات شهرستان سرپل ذهاب هستند.
کشاورزي و دام داري
شغل اصلي مردم سرپل ذهاب كشاورزي و دام‌داري است و فرآورده ها و محصولات كشاورزي شهرستان عبارتنداز: گندم، جو، بنشن،‌ كنجد، گياهان علوفه اي، ذرت، انواع تره بار، سيب، گلابي،‌ انار، و انجير. كشاورزي در شهرستان سرپل ذهاب سنتي و نوع كشت آبي و ديمي است. رواج كشاورزي در اين ناحيه به علت خاك مساعد و آب فراوان است. آب كشاورزي از رودخانه هاي متعدد و چاه هاي ژرف و نيمه ژرف تامين مي‌شود. در اين شهرستان باغ‌داري نيز رواج زيادي داشته و شامل پرورش درختان سيب، انار، گلابي و انجير مي‌شود كه تمام آن ها در زمره اقلام صادراتي سرپل ذهاب محسوب مي‌شوند.
مشخصات جغرافيايي
شهرستان سرپل ذهاب از شمال به شهرستان جوانرود، ‌از خاور و جنوب خاوري به شهرستان اسلام آباد غرب، از جنوب و جنوب باختري به شهرستان گيلان غرب و از باختر به شهرستان قصر شيرين و خاك عراق محدود مي‌شود. شهر سرپل ذهاب مركز شهرستان سرپل ذهاب، در 52 درجه و 45 دقيقه درازاي جغرافيايي و 28 درجه و 34 دقيقه پهناي جغرافيايي، در 550 متري از سطح دريا و در 147 كيلومتري راه اصلي كرمانشاه – قصر شيرين قرار دارد. رود دايمي الوند از ميان شهر مي‌گذرد و آب و هواي آن نسبتا گرم و نيمه خشك است.
وجه تسميه و پيشينه تاريخي
سرپل ذهاب در جوار ويرانه هاي شهر قديمي حلوان بنا شده و قلعه مخروبه‌اي نيز در نزديكي آن قرار دارد. سرپل ذهاب به عنوان دژ و پايگاه مرزي ايران باستان بود كه در زمان حمله عرب ها به ايران از بين رفته و تنها آثاري از پايه هاي آجري آن بر جاي مانده است. در كتب تاريخي از اين ناحيه به عنوان «زهاو» مركز ايالت حلوان نام برده شده است. كلمه ذهاب در لغت به معناي آب مقطر، خوب و هم چنين به معني چشمه و منبع آب آمده است و ظاهرا ‌اين شهر به علت چشمه سارها و سراب هاي فراوان، به ذهاب مشهور شده است. نام ديگر اين ناحيه سرپل است كه از نام پلي بر روي رودخانه الوند در 12 كيلومتري ذهاب اخذ شده است. اين شهر طبيعتي بسيار زيبا دارد. قدمت اين شهر به زمان مادها مي رسد كه در نوشته هاي جغرافي دانان بعد از اسلام بنام حلوان ياد شده و آشوريان به آن «كالمانو» مي گفتند. اين منطقه در زمان ساسانيان استاني به نام ‹‹خسرو شادفيروز››‌ و دربردارنده پنج شهر ‹‹فيروز قباد››، ‹‹كهستان››، ‹‹تامرا››، ‹‹ارپل›› و «خانقين» بوده است. در دوران خلفاي عباسي اين ناحيه تابع حكومت بغداد بود. اما بعدها به استثناي دوره زنديه و قاجاريه كه توسط پادشاهان عثماني اداره مي شد، همواره جزء قلمرو ايران بوده است.

ارتفاعات بمو
اين ارتفاعات كه جزء زاگرس چين خورده مي باشد به صورت نواري از شمال به جنوب در شمال غرب منطقه از گله در طول خط مرز ايران و عراق امتداد دارد . بلندترين قله اين ارتفاعات 1842 متر ارتفاع دارد
دشت بين ارتفاعات پاطاق و خسروي
دشت بين ارتفاعات پاطاق و خسروي : ارتفاعات اين دشت از سطح دريا كم و به علت همجواري با خاك عراق ، داراي هوايي نسبتاً گرم است . عرض اين دشت بين 20 تا 70 كيلومتر است

مسجد عبدالله بن عمر
اين مسجد يكي از مساجد صدر اسلام است كه در روستاي شالان از توابع ريجاب واقع شده است . شالوده اين بنا بر روي بنايي قبل از اسلام ساخته شده است . پلان مسجد به شكل مستطيلي است كه طول آن 18 متر و به عرض آن 107 متر است . درداخل شبستان مسجد ، هشت ستون در دو رديف به موازات هم قرار دارند . اين ستون ها از نظر شكل دو نوع مي باشند . چهار ستون چهار ضلعي به ابعاد 75*75 سانتي متر كه تا سقف به يك اندازه هستند و چهار ستون ديگر كه در يك امتداد قرار دارند ، هر يك از سه بخش تشكيل شده اند . بخش نخست كه از كف مسجد تا 30 سانتي متر شروع مي شود و به صورت چهارگوش مي باشد پس از آن تا ارتفاع 20/2 متري به شكل استوانه أي در آمده و در بخش سوم ساقه ستون مجدداً به شكل چهارضلعي ديده مي شود . در بالاي اين دو رديف ستون دو الوار تراشيده شده ضخيم انداخته اند و سپس تيرهاي افقي مسجدي روي آن دو قرار داده اند .محراب مسجد برخلاف ساير مساجد اسلامي از ديوار جنوبي بيرون نيامده بلكه به وسيله گچبري به ديوار مسجد اضافه شده است . منبر مسجد پشت به محراب ساخته شده و مصالح آن سنگ و گچ مي باشد . اين منبر داراي پنج پله است .منار مسجد مدت ها بعد از ايجاد بنا ، در قسمت جنوب غربي پشت بام ساخته شده است . راه ورودي به مناره هم از پشت بام مسجد است . اين منار داراي 21 پله مثلثي شكل است . در بالاي آن نيز گنبدي مخروطي قرار دارد . مدخل مناره داراي تاق گهواره اي شكل بوده و نماي خارجي آن در قسمت فوقاني با چوب و گچ تزئين شده است .

كاروانسراي ايلخاني (بيستون )
اين كاروانسرا بر روي بقايايي از يك بناي سنگي دوره ساساني ساخته شده است كه به كاخ خسرو معروف مي باشد . به اين ترتيب كه ايلخانيان با الحاق ديوارهايي به ديوارهاي محيطي بناي ساساني ، كاروانسرا را احداث كرده اند .اين كاروانسرا به ابعاد 80 * 85 متر است كه با لاشه سنگ و آجر به همراه ملاط گچ ساخته شده است . درگاه ورودي كاروانسرا در جبهه شرقي بنا قرار دارد . اين درگاه ورودي به حياط مركزي منتهي مي شود . در اطراف حياط نيز مجموعه اي از اتاق ها و ديوارهاي مستطيل شكل قرار دارد . به اين ترتيب كه در سه ضلع شرقي ، شمالي و جنوبي ، رديفي از ايوان ها و اتاق ها قرار گرفته است و به عبارتي ترتيب قرار گرفتن اتاق ها به اين صورت بوده كه در كنار هر ايوان دو اتاق ساخته شده است ولي در ضلع غربي در جلو هر يك از اتاق ها ، ايوان كوچكي وجود دارد . ديوارهاي اين كاروانسرا تا قسمت پاكار قوسي به وسيله لاشه سنگ و از پاكار تا تيزه قوسي با آجر چيده شده است . در داخل حياط مركزي اين كاروانسرا ، مسجد كوچكي ساخته شده است . در كنار اين مسجد نيز سكويي با پلان مربع احداث شده كه در هر گوشه آن پشتبند مستطيل شكلي قرار دارد . در مركز اين سكو نيز فضاي مدور توخالي ايجاد شده است . متأسفانه كاربرد اين سكو تا كنون مشخص نشده است .

طاق گرا
بناي طاق گرا در گردنه پاتاق بر سر راه كرمانشاه به سرپل ذهاب و در كنار راه باستاني سنگفرشي بنا شده كه فلات ايران را به بين النهرين ارتباط مي داده است . به علت تغيير مسير ، اين راه و بناي تاق گرا اكنون در شيب هاي پائين جاده آسفالته قرار گرفته است . از نظر معماري ، بناي تاق‌گرا ، فضاي ايوان مانندي است كه تماماً از سنگ ساخته شده است . اين بناي مستطيل شكل به ابعاد 86/4*70/7 متر است كه ورودي آن به طرف جنوب و مشرف بر جاده سنگفرش باستاني است . از لحاظ ساختاري ، اين بنا به وسيله بلوك هاي سنگي ساخته شده است كه به صورت مكعب مستطيل تراشيده شده اند . مصالح داخلي ديوارها نيز از لاشه سنگ و ملاط گچ است .ديوارهاي جناحين اين بنا تا حدودي بلندتر ساخته شده اند تا بتوانند سقف تاق را كاملاً مسطح نمايند . ارتفاع كف بنا از سطح زمين 20/1 متر و ارتفاع از كف تا لبه قوس 92/5 متر و از لبه قوس تا زير گيلويي اول 20/1 متر است . همچنين بلندي افريز اول 60 سانتي متر است كه برروي آن يك رديف بلوك سنگي ساده به بلندي 45 سانتي متر قرار گرفته است . بر روي اين بخش ، سنگ هاي تزئيني افريز دوم قرار دارد . همچنين در بالاترين بخش بر روي لبه بام بنا ، يك رديف كنگره به ارتفاع 92 سانتي متر قرار گرفته است . بنابراين ارتفاع بنا از سطح زمين تا بالاترين نقطه 7/11 متر است ، همچنين عرض دهانه طاق 10/4 متر و عمق آن 10/3 متر مي باشد . ديوارهاي داخلي اين بنا به وسيله نقوش هندسي حجاري شده است .در مورد زمان ساخت اين بنا اختلاف نظرهايي وجود دارد برخي آن را به دوره اشكاني و برخي ديگر آن را به دوره ساساني نسبت داده اند . همچنين براي اين بنا ، كاركردهاي متفاوتي چون يادگار احداث راه كاروانرو ، توقفگاه موكب شاهي ، اريكه سلطنتي ، پاسگاه مرزي و يا بناي يادبودي از يك پيروزي ذكر شده است .
نقش برجسته آنوباني‌ني
در اين صحنه تصوير آنوباني‌ني پادشاه مقتدر لولوبي به حالت ايستاده در سمت راست حجاري شده است . آنوباني‌ني داراي ريش بلند و صورتي نيم رخ است كه كلاه مدوري بر سر و گردن بندي بر گردن و كمربندي به كمر دارد . لباس او كوتاه و مطبق و كفشهايش از نوع صندل است . در دست راست وي اسلحه و در دست چپش كماني ديده مي شود . در زير پاي آنوباني‌ني دشمن شكست خورده اي حجاري شده است . در مقابل شاه ، تصوير الهه ني‌ني در مقابل شاه ايستاده است . او نيز كلاهي بلند و منگوله دار و پيراهني پشمين كه تا مچ پاي او مي رسد بر تن دارد . الهه ني‌ني تيرداني پر از تير در پشت دارد و با دست راست حلقه سلطنتي را به طرف آنوباني‌ني دراز كرده و در دست چپش سر طنابي است كه با آن طناب ، هشت نفر اسير بسته شده است . از اين هشت اسير دو نفر در قسمت بالاي نقش ، پشت سر الهه ني‌ني ، ديده مي شوند و شش نفر ديگر در صف زيرين قرار دارند . اسيران همگي برهنه اند و دست هايشان از عقب بسته شده است .
در بالاي نقش ، در ميان سر شاه و الهه ني‌ني ، دايره اي نقش شده كه داخل آن ستاره اي چهار پر قرار دارد . در زير پاي الهه و دو اسير پشت سر وي كتيبه اي به زبان اكدي نوشته شده است كه مضمون آن به شرح زير است :
« آنوباني‌ني پادشاه لولوبوم تصوير خويش و تصوير ني‌ني را بر كوه بادير نقش كرد . آنكس كه اين لوح را محو كند به نفرين و لعنت آنو ، آنونوم ، بل ، بليت ، رامان ، ايشتار ، سين و شمش گرفتار باد و نسل او بر باد رواد .
اين نقش برجسته و كتيبه احتمالاً در 2200 پيش از ميلاد حجاري شده است .
نقش برجسته آنوباني ني 2 (لوح بزرگ سنگي )
نقش برجسته آنوباني ني 3 ( لوح بزرگ سنگي كتيبه )
نقش برجسته آنوباني ني داراي كتيبه
نقش برجسته گودرز شاه در سرپل ذهاب
در پائين نقش برجسته آنوباني‌ني ، نقش برجسته اي از دوره اشكاني وجود دارد كه يكي از بزرگان اشكاني را سوار بر اسبي نشان مي دهد . شاه اشكاني با بدني نيم رخ و صورتي تمام رخ حجاري شده است ، وي كلاهي بر سر دارد كه اطراف آن رشته اي شرا به دار فرا گرفته و گوشه هاي بلند كلاه بر روي شانه شاه افتاده است . پيراهن او كوتاه و تا بالاي ران ادامه دارد و شلوارش گشاد است . سوار با دست راست افسار اسب را گرفته است . در جلو او مردي از بزرگان به حالت ايستاده حجاري شده كه گلي را به شاه اهداء مي كند .
در گوشه چپ اين نقش كتيبه اي به خط پهلوي نوشته شده كه مضمون آن چنين است :
اين پيكر خود گودرز شاه بزرگ پسر گيو » همچنين در گوشه سمت راست اين نقش برجسته كتيبه ديگري با مضمون « اين پيكر خود دژ دار حلوان » نقر شده است .گوردخمه برد عاشقان
اين گوردخمه در روستاي مله ديزگه از توابع دهستان ذهاب در دامنه كوهي به فاصله 2 كيلومتري از روستا قرار گرفته است . اين گوردخمه نيز همانند گوردخمه سان رستم در داخل قلعه سنگ بزرگي به شكل مكعب مستطيل به طول 40/5 متر و عرض 40/4 متر و به ارتفاع 50/2 متر ايجاد شده است . اين گوردخمه نيز داراي اتاقي است كه در داخل سنگ كنده شده است . اين اتاق به طول 46/1 و عرض 05/1 سانتي متر مي باشد .
اگر چه زماني اين گوردخمه را نيز همانند ساير گوردخمه به دوره ماد نسبت مي دانند ولي امروزه آن را متعلق به دوره ساساني مي دانند .
گوردخمه ديره
اين گوردخمه در فاصله 24 كيلومتري جاده سرپل ذهاب به طرف ديره در نزديكي روستاي گلين قرار دارد . اهالي روستا اين گوردخمه را به نام فراي كن يا تاق فرهاد يا اتاق فرهاد مي شناسند . گوردخمه مورد بحث به طول 50/6 متر ، عمق 20/3 متر و ارتفاع 15/2 متر مي باشد . در انتهاي دخمه دو پله به طول 35/1 متر ايجاد شده است . همچنين در ديوار جنوبي اين دخمه صفحه اي به ابعاد 34/1*60/1 متر جهت ايجاد نقشي تراشيده شده است .
گوردخمه دكان داود
اين گوردخمه در سه كيلومتري جنوب شرقي سرپل ذهاب در ابتداي جاده انزل واقع شده كه در ميان اهالي محل به كل داوود و دكان داوود شهرت يافته است و از مكان هايي است كه نزد طوايف اهل حق متبرك بوده كه در بعضي از اوقات سال در آنجا جهت انجام مراسم مذهبي اجتماع مي كنند . اين مقبره همانند گوردخمه بزرگ دربند صحنه ، داراي ايواني در جلو مي‌باشد كه طول آن در جلو 60/9 متر و در قسمت عقب 32/7 متر مي باشد . عرض آن 95/1 متر و ارتفاع آن نيز 60/2 متر است . اطراف ايوان به وسيله قاب هايي تزئين شده است . در دو طرف ورودي مقبره بقاياي دو ستون ديده مي شود كه بدنه ستون‌ها به مرور زمان از بين رفته و تنها پايه ها و سرستون ها باقي مانده است . پايه ستون ها مربع شكل مي باشند . در ديوار عقبي اين ايوان ورودي به عرض 1 متر و ارتفاع 5/1 متر وجود دارد كه به اتاقي به طول 83/2 متر ، عرض 31/2 متر و ارتفاع 18/2 متر منتهي مي شود . در بدنه ديوارهاي اين اتاق 5 تاقچه جهت قرار دادن نذورات كنده شده است . همچنين در نيمه سمت چپ كف اتاق ، قبري بيضي شكل به عمق 70 سانتي متر كنده شده است . سقف اين اتاق داراي تاقي هلالي است ولي سقف ايوان جلو اتاق ، مسطح مي‌باشد .
در فاصله 8 متري زير اين گوردخمه ، قاب مستطيل شكلي بر روي يك قابي قديمي تر تراشيده شده است . در داخل قاب جديد شخصيتي به حالت تمام قد با صورتي نيم رخ حجاري شده است . اين شخص لباس بلندي برتن و كلاه لبه داري بر سر گذاشته كه قسمت پشت گردن و گوش هاي او را پوشانده است . همچنين در يك دست او برسمي ديده مي‌شود و دست ديگر را به حالت نيايش به طرف بالا نگه داشته است . زماني نيز تصور مي شد كه اين گوردخمه و نقش برجسته حجاري شده در زير آن متعلق به دوره ماد باشد ولي در پژوهش هاي اخير مشخص گرديد اين گوردخمه متعلق به دوره هخامنشي است و احتمالاً نقش برجسته حجاري شده در زير آن نيز مربوط به دوره سلوكي باشد .